Erfenis van het christendom: niet God maar gemeenschap, in Trouw 17-5-2004, 10.

Zaterdag voorspelde de theoloog Matthias Smalbrugge in Letter & Geest dat een nieuwe godsdienstoorlog onafwendbaar is: ,,De Terreur hoeft niet terug te komen.”
Theologe Manuela Kalsky reageert op Stelling 3 uit zijn betoog.
 'Smalbrugge speelt in op de huidige behoeftes aan veiligheid, op het gevoel thuis zijn binnen een groep. Een groep die met behulp van het christendom zich probeert af te schermen tegen andere gemeenschappen. Dit is een romantisch idee. We leven niet meer in gesloten gemeenschappen, we leven in een plurale samenleving. Je kunt geen eenheid uitstralen als die er niet meer is. Verscheidenheid van religies, maar ook verscheidenheid binnen de christelijke gemeenschap zijn een feit.

Smalbrugge wil een vaste identiteit creëren. Een identiteit in afbakening tot 'de ander'. Met dit soort identiteitsconcepten creëer je een vijandsbeeld:'zij' tegenover 'wij'. Alles wat anders is, valt buiten de boot. Hoe ga je dan om met de onderlinge verschillen binnen Europa? In plaats van naar een vastomlijnde, moeten we naar een relationele identiteit. Wat betekent dit?
Onze identiteit komt tot stand in wisselwerking met de buitenwereld. Je moet identiteit niet in het verleden zoeken maar in de toekomst, met behulp van datgene wat je in deze gemeenschap gezamenlijk als heilzaam beschouwt. De vraag is: hoe ziet het goede leven voor allen eruit? We moeten ons niet terugtrekken op een Nederlandse, of christelijke identiteit. Ik denk dat je juist naar een 'wij' over de grenzen van de christelijke gemeenschap heen moet zoeken.

Het verhaal van Smalbrugge is een zoektocht naar een orthodoxie. Smalbrugge wil binnen een krachtige gemeenschap vaststellen wat het juiste 'geloofsgoed' is. Een soort toelatingsexamen voor andersgelovigen.
Ik wil liever op zoek naar een orthopraxis, naar het juiste gezamenlijke handelen. Groepen, netwerken tot stand brengen, waarin je over religieuze en culturele grenzen heen met elkaar samenwerkt. Je terugtrekken op je eigen erfgoed is heilloos, een gepasseerd station. Er moet aan een multicultureel 'wij' worden gewerkt. Zo niet, dan stuiten we op de visie van Bush: wij maken uit hoe de wereld eruit moet zien. Het resultaat zal een puinhoop zijn, vergelijkbaar met die in Irak.

Het identiteitsconcept van Smalbrugge is gebaseerd op de angst 'overspoeld' te worden door een andere cultuur, een cultuur die in zijn visie nog één blok is en de waarden van het verlichtingsdenken niet deelt. Dit is een karikatuur waarin ik niet geloof. Trouwens, maar zeven procent van de bevolking van Europa is moslim. Zo creeer je vijandsbeelden.
Smalbrugge spreekt ook over een krachtig kerkbegrip gecombineerd met vrijheid van denken. Maar dat is een onding. Vrijheid van denken kan niet binnen vastomlijnde grenzen. Vrijheid van denken schuurt juist aan tegen grenzen, en gaat erover heen.

De paus kan wel een krachtig kerkbegrip hebben, maar de vrijheid van denken is onder zijn bewind behoorlijk beperkt.
Uit het Nieuwe Testament blijkt dat het jonge christendom niet allereerst een krachtige gemeenschap wil stichten, maar verantwoordelijkheid wil nemen voor anderen, ook over de grenzen van je eigen gemeenschap heen. Deze verantwoordelijkheid is onvoorwaardelijk, denk aan het verhaal van de barmhartige Samaritaan: de vreemde treedt op als redder.
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721