‘Apocalyptische thrillers bieden houvast’, in: Friesch Dagblad, Geloof en Kerk, 25-2-2003, 2.
Leeuwarden - De aanslagen van 11 september zijn in de bijbel voorspeld, zegt een kwart van de Amerikanen. Veler gedachten gaan uit naar het laatste bijbelboek, de Openbaring van Johannes. Christelijk-apocalyptische thrillers, waarin de laatste christenen de antichrist bestrijden, zijn na 11 september in de Verenigde Staten bestsellers geworden.
De inmiddels ook in het Nederlands verschenen serie Left Behind (De laatste Bazuin) hoort in de categorie apocalyptische thrillers. Het succes van dergelijke boeken is niet nieuw. Ook in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw verschenen in Amerika boeken, waarin de visioenen uit Openbaring rechtstreeks op eigentijdse gebeurtenissen werden betrokken. Vanuit fundamentalistisch-christelijke kringen werd zo bijvoorbeeld de wapenwedloop tussen de Sovjet-Unie en Amerika gesteund. Net als nu Saddam Hussein belichaamde toen de Sovjet-Unie de Antichrist uit het boek Openbaring. Ook Ronald Reagan zinspeelde op dit bijbelboek toen hij tijdens zijn verkiezingscampagne in 1984 sprak van de Sovjet-Unie als het ‘rijk van het kwaad’.
Het boek van J.F. Walvoord Armageddon, Oil and the Middle East Crisis: What the Bibel Says about the Future of the Middle East and the End of Western Civilisation werd tijdens de Golfoorlog (1991) een succes. Meer dan 500.000 exemplaren werden ervan verkocht. Een biblicistische uitleg van het boek Openbaring, waarbij het geheel als het eigen woord van God wordt opgevat, gaat in dit boek hand in hand met een imperialistisch politieke visie. Toen geloofden velen, dat met de oorlog in de Perzische golf het einde van de wereld op handen was.

Ook nu weer inspireert het bijbelboek Openbaring tot sciencefictionachtige eindtijdscenario’s. De reeks Left Behind van het christelijke schrijversduo TimLaHaye en Jerry B. Jenkins is in Amerika ongekend populair. Van de eerste acht delen - er zijn twaalf gepland - zijn inmiddels meer dan veertig miljoen exemplaren verkocht. Zelfs Harry Potter kan met deze verkoopcijfers niet concurreren.
In het Nederlands verschijnt deze serie bij Kok Kampen onder de titel De laatste Bazuin . En ook Kok bevestigde het succes van deze serie, zonder getallen te willen noemen.

Maar niet alleen de boekenmarkt is veroverd. Het Left Behind-logo is inmiddels ook op stropdassen, pennen, kaarten, kopjes en mobiele telefoons te koop. De commercie loopt op volle toeren en een verfilming van de eerste twee delen is in de maak.
Het feit dat sommige delen van deze evangelicaal-christelijke lectuur direct op de bestsellerlijst van de New York Times zijn beland, is opzienbarend. Het bewijst dat ook het seculiere publiek in de christelijke boeken geïnteresseerd is.
Achterblijvers
Waar gaat het in deze theologische thrillers over? De piloot Rayford Steele ontdekt tijdens een vlucht dat sommige van zijn passagiers plotseling uit het vliegtuig zijn verdwenen. Alleen hun kleren en sieraden bleven achter op hun stoel. Na contact met de vliegtoren wordt duidelijk dat overal ter wereld mensen op onverklaarbare wijze zijn verdwenen. Auto’s en treinen zijn verongelukt, vliegtuigen neergestort. Complete chaos. Samen met een kleine groep achterblijvers begrijpt Steele langzamerhand wat er is gebeurd: de in de bijbel voorspelde ten hemel opname van de ‘heiligen’, van de ware gelovigen, heeft plaatsgevonden (1 Tessalonicenzen 4,17). De groep achterblijvers - vandaar de titel left behind - bestond voor deze gebeurtenis nog uit twijfelaars, maar bekeert zich nu vol overtuiging tot Christus, in het besef dat het einde van de wereld op handen is.

In de volgende delen van de serie wordt deze kleine groep, die ‘Het Verdrukkingscommando’ heet, gevolgd in haar poging te midden van de taferelen van de eindtijd - aardbevingen, watersnood, plagen, valse profeten en criminele samenzweringen - te overleven en het ware geloof uit te dragen. De leden van het Verdrukkingscommando strijden tegen Nicolae Carpathia, voormalig president van Roemenië en voormalig secretaris-generaal van de Verenigde Naties (!). Carpathia staat aan het hoofd van ‘De Wereldwijde Gemeenschap’. Hij ontpopt zich gedurende de reeks als de antichrist. Zal het toeval zijn dat diens hoofdverblijf gevestigd is in de Irakese hoofdstad Bagdad?

Naast hun heldhaftige strijd tegen de antichrist zijn de christelijke hoofdpersonen in het verhaal ook voorbeeldige echtgenoten en vaders. Zij zijn de redders van de vrouwelijke personages die zich op de één of andere manier voortdurend in hulpbehoevende posities bevinden. De christenen herkennen elkaar aan een voor anderen onzichtbaar kruis op het voorhoofd. Via preken op internet verspreiden zij hun geloofsboodschap aan alle aardbewoners. Via de nieuwste hightech-mogelijkheden roepen zij de aanhangers van Carpathia op zich van hem af te wenden en zich tot Christus te bekeren, voordat het te laat is, want de wederkomst van Christus is nabij.

De emeritus predikant dr Tim LaHaye (76) is het theologische brein achter de reeks De laatste Bazuin en de vlotte pen van de schrijver Jerry B. Jenkins (53) maakt van diens theologische ideeën een spannend en leesbaar verhaal. Zij zijn een gouden duo. Beiden behoren tot de conservatief-christelijke stroming van born-again christians (wedergeboren christenen) in Noord-Amerika. De strijd tussen goed en kwaad, temidden van alle rampen die gedurende de laatste zeven jaar van de aarde gebeuren, wordt door hen op een thrillerachtige manier beschreven. Het bijbelboek Openbaring, gestoken in een eigentijds hightech jasje, levert het apocalyptische scenario, waarop de handeling van De laatste Bazuin stoelt.

De auteurs zijn ervan overtuigd dat in dit laatste boek in de bijbel een precieze voorspelling van het einde der tijden te vinden is. Alles in de romans gebeurt dan ook precies volgens dit spoorboekje. Reeds eerder heeft LaHaye boeken over bijbelse profetieën geschreven, waarin hij zich als een voorstander van de meest letterlijke uitleg van de bijbel te kennen geeft.
LaHaye’s invloed binnen conservatieve politieke kringen in de Verenigde Staten is niet te onderschatten. Hij was een van de directeuren van de ‘Moral Majority’ - een nieuwe rechtse religieuze beweging in de VS - en organisator van de ‘Council for National Policy’, waarvan het ABCNews.com ooit zei, dat het de meest machtige en tegelijk de meest onbekende conservatieve organisatie in Amerika was.
In 1999 heeft George W. Bush, eveneens een born-again christian , een toespraak voor dit gezelschap gehouden. Tot op de dag van vandaag weigert hij de tape die ervan is gemaakt, vrij te geven.
Simpele boodschap
In de ogen van LaHaye en Jenkins is de bijbel Gods woord. Alles wat daarin staat, moet letterlijk worden genomen, zo ook de soms bizarre beelden en verhalen in het boek Openbaring. Het leven op aarde is voor hen slechts de voorbereiding op het leven in de eeuwigheid. De boodschap die zij met behulp van hun romans willen verspreiden is simpel: in de wereld is een strijd tussen goed en kwaad gaande. Het kwaad is reëel; satan is buitengewoon machtig en kan zeer aanlokkelijk zijn. Laat je er niet door verleiden. Bekeer je tot het goede, tot God, zolang het nog kan. Profetie met een oproep tot bekering. Trots weten de auteurs dan ook te melden dat al meer dan tweeduizend mensen zich op grond van hun boeken hebben bekeerd.

De vraag blijft intrigeren hoe het komt dat deze evangelisatie in thrillervorm de weg naar een geseculariseerd publiek weet te vinden. Zeker is het succes van De laatste Bazuin mede te danken aan de meeslepende manier, waarop de boeken zijn geschreven. Geactualiseerde spanning en sensatie, menselijk drama verbeeld met behulp van geweld en romantiek zijn de ingrediënten die het bij de lezer goed doen. Maar er moet meer zijn.

Time Magazine , dat op 1 juli 2002 deze serie als coverstory bracht, wist te melden dat sinds de aanslag van 11 september meer dan een derde van de Amerikanen het nieuws volgt in relatie tot de vraag in hoeverre het einde van de wereld is genaderd. 59 procent daarvan is op dat moment van mening dat de gebeurtenissen die in het bijbelboek Openbaring worden voorspeld werkelijkheid worden. Klaarblijkelijk appelleert de serie De laatste Bazuin aan deze angstgevoelens van mensen en aan hun verlangen naar houvast temidden van een in hun ogen onveilig geworden wereld.

Het is een bekend gegeven dat de apocalyptische literatuur het in tijden van crisis bijzonder goed doet. Immers dit literaire genre verbeeldt niet alleen op een huiveringwekkende manier de strijd tussen goed en kwaad, het biedt ook -zoals reeds eerder gezegd - troost en oriëntatie in moeilijke tijden. De boodschap luidt: ook al is het nog zo moeilijk, hou vol want uiteindelijk zal het goede zegevieren en gloren er een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Met dit visioen van het rijk van vrede en gerechtigheid eindigt de bijbel - een visioen van hoop temidden van de puinhopen in de menselijke geschiedenis. De beelden van de puinhopen op 11 september en de gevoelens die deze beelden opriepen, passen in een apocalyptisch scenario.

Toch verkeert de westerse moderne wereld niet pas sinds de aanslagen van 11 september in een crisis. Integendeel: de twintigste eeuw gaat de geschiedenisboeken in als één van de meest gewelddadige eeuwen - om maar te zwijgen van de naderende ecologische catastrofe die de planeet aarde bedreigt. Ook de nieuwe economie, het boegbeeld van de westerse materiële welvaart, verkeerde al voor 11 september in een crisis, met een economische recessie als gevolg. 11 september was niet het begin van een crisis, wel was het de bekende druppel die de emmer deed overlopen. Het eigen bestaan is minder maakbaar dan gedacht - je komt jezelf tegen.

Temidden van deze onoverzichtelijke en bedreigende wereld, de eenduidige verlossende boodschap van De laatste Bazuin: je hoeft niet te twijfelen over wat wel en niet waar is. Alles is heel eenvoudig: dit zijn de good guys en dat zijn de bad guys . Kies de kant van de goeden.
Wij-zij-denken

Overeenkomsten met de oorlogsretoriek van George Bush na 11 september springen in het oog. Zowel de Bazuin-auteurs als de Amerikaanse president hanteren een exclusief wij-zij-denken. ‘Als de ene partij gelijk heeft, moet de andere ongelijk hebben. Niet beide standpunten kunnen waar zijn.’ (De laatste Bazuin, deel 4, p. 263).
 
Makkelijk kan dit religieus getinte wij-zij-geloof de door Bush beoogde rechtvaardige oorlog tegen het kwaad, tegen Osama Bin Laden en tegen Saddam Hussein, ondersteunen. Gezien de eerder genoemde politieke invloed van conservatief-christelijke groeperingen op de huidige Amerikaanse regering is dit zeker niet denkbeeldig. Het opkomen voor een sterke christelijke identiteit gaat hand in hand met het patriottisme, dat de regering Bush predikt. Religies, culturen, groeperingen en individuen worden in vijandige kampen verdeeld.
Bedoeld of onbedoeld - in de serie De laatste Bazuin wordt een religieus gelegitimeerd vijanddenken gepredikt, dat niet de dialoog met de ‘anderen’, maar het gebruik van geweld tegen hen bevordert.
 
Verschenen in Friesch Dagblad, 25 februari 2003.
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721