‘Hirsi Ali heeft achterlijk beeld van religie’, in: Trouw 29-1-2003, Podium.
In een uitgebreide versie van een artikel dat op 29 januari in Trouw verscheen gaat theologe Manuela Kalsky in op de uitspraken van Ayaan Hirsi Ali en haar beeld van religie. Opnieuw heeft Ayaan Hirsi Ali de knuppel in het hoenderhok van de Nederlandse moslimgemeenschap gegooid. En opnieuw is het voorpagina nieuws. Trouw kopt in de zaterdageditie: ´Hirsi Ali: Mohammed is een perverse tiran´.
Een terechte kritiek op een ´achterlijke´ godsdienst of het naïeve geloof in verlichtingsidealen? Ondanks bewondering voor haar moed om de vrouwendiscriminatie binnen het islamitische geloof aan de kaak te stellen, bekroop mij irritatie bij het lezen van het voorpaginanieuws over de uitspraken van Hirsi Ali. Wat onverstandig om opnieuw dit soort boude uitspraken te doen. 

Na het lezen van het gehele interview in de reeks ´De Tien Geboden´ dacht ik vooral: wat kun je toch een bepaalde sfeer creëren door uitspraken uit hun verband te rukken. Maar dit terzijde, want het gaat mij niet om een discussie over journalistieke ethiek, maar om de opvatting van Hirsi Ali over ´geloven´. Haar uitspraken over Allah herinneren mij aan het Godsbeeld van streng gelovige christenen. Zij schetst een soort kinderlijk geloof in een almachtige en alles ziende Vader-God. Een geloof dat op angst en kleinhouden berust. Allah was streng, maar niet rechtvaardig, want ondanks alle smeekbeden stopte het geweld dat zij als kind ervoer niet. 

Hirsi Ali is nooit verder gekomen dan deze Allah, uit wiens dwang zij zich uiteindelijk heeft weten te bevrijden. Gedurende het lezen van de Tien Geboden werd mij duidelijk dat hier niet iemand spreekt die door de Westerse religiekritiek is heengegaan. Geloof en beelden van God zijn voor haar geen kwestie van hermeneutiek, van het interpreteren van bijbelse verhalen of teksten uit de koran, maar van een fundamentalistische geloofsovertuiging van ´zo en niet anders´! In die zin doet zij hetzelfde wat zij haar tegenstanders verwijt, namelijk geen veelvoud aan meningen en geloofsovertuigingen toelaten, maar in contrasten denken. Iets is goed of fout, juist of onjuist, en vanuit dit perspectief wordt alles beoordeeld en niet zelden veroordeeld. 

Uitspraken als: ´wetenschappers geloven niet´ of haar stellige overtuiging dat Balkenende geen christen kan zijn, omdat hij er dan vanuit moet gaan dat de wereld in zes dagen is geschapen, vind ik dan ook ronduit ´achterlijk´. ´Achterlijk´, niet alleen omdat deze uitspraken getuigen van haar onwetendheid hoe ´moderne mensen in de westerse wereld´ vandaag de dag vorm geven aan hun geloof en spiritualiteit, maar ook omdat zij wijzen op een gebrek aan zelfkritiek en zelfonderzoek ten aanzien van haar eigen persoon. En deze twee waarden - zelfkritiek en zelfonderzoek - zijn mij als verworvenheden van het verlichte denken heilig. Ook ik ben ervan overtuigd dat vrouwenonderdrukking in alle religies aan de kaak moet worden gesteld. Vandaar dat ik de zaak, waarvoor Hirsi Ali staat, een warm hart toedraag. Ik betwijfel echter of haar op fundamentalistische leest geschoeide visie op ´geloven´ daadwerkelijk het gewenste doel kan bereiken. Emancipatie vindt alleen plaats, als men kritiek op misstanden niet met een verabsolutering van de eigen positie verwart en als men steeds opnieuw respect voor de ander kan opbrengen door de hand in eigen boezem te steken. 

Ik ben ervan overtuigd dat de voortrekkersrol die Ayaan Hirsi Ali bij de emancipatie van moslimvrouwen speelt, uitermate belangrijk is. Maar ook die moslima´s die de islam als hun geloof willen blijven zien en daarom pogingen ondernemen om dit van binnenuit te hervormen, vervullen een niet minder belangrijke rol bij de emancipatie van moslimvrouwen. Het gaat niet om ´of...of´, maar om ´en…en´. Ik hoop dat beide groeperingen de handen ineenslaan en hun onderlinge verschillen niet tegen elkaar uitspelen, maar vruchtbaar weten te maken ten behoeve van hun gezamenlijk doel, namelijk de emancipatie van alle moslimvrouwen. 

Een verkorte versie verscheen op 29 januari in Trouw, Podium
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721