Monic Slingerland − 09/02/11, 00:00 bron: Trouw
De opstanden in de Arabische wereld komen bijna live onze huiskamers binnen. Moet het Westen toezien hoe de Tunesiërs en Egyptenaren hun vrijheid bevechten, of moet het zich mengen in de strijd?

Ademloos kijkt de wereld naar het Tahrir-plein, hartje Caïro. Via Al-Jazheera en Twitter zijn de ontwikkelingen live te volgen. Moet het bij kijken blijven, of is het nodig dat de VS, de VN of de EU ingrijpt? Wat weegt zwaarder: respect voor de autonomie van het Egyptische volk, of sociale en politieke verantwoordelijkheid?
Manuela Kalsky stelt de vraag liever anders. „We hebben altijd al ingegrepen. Het westen heeft despoten als Moebarak gesteund vanuit het idee van stabiliteit. Het gaat er niet om of we moeten ingrijpen, maar hóe”, zegt de directeur van het Dominicaans Studiecentrum en hoofdredacteur van de website Nieuwwij.nl.
 
Bisschop Gerard de Korte van Groningen-Leeuwarden zet de vraag in een breder kader. Hij is niet alleen de man van kerk en samenleving binnen de bisschoppenconferentie, maar ook historicus. „Na 1945 zijn de Verenigde Naties opgericht waarvan een kleine 200 nationale staten lid zijn. Dankzij de de VN zijn mensenrechten in verdragen vastgelegd. Daarmee is de internationale gemeenschap verantwoordelijk voor het garanderen van de menselijke waardigheid en voor sociale gerechtigheid. Vandaar dat VN-troepen als vredesmacht optreden.”

Moet die VN-vredesmacht optreden wanneer, stel, Moebarak zijn troepen opdracht geeft demonstranten te verjagen van het Tahrir-plein?
Manuela Kalsky, verontwaardigd: „Dat is zo hypothetisch. Zijn er aanwijzingen dat dat gaat gebeuren? Nee. Moebarak treedt af! Er zijn onderhandelingen gaande voor een overgangsregering. De vraag is eerder: steunen we de bevolking van Egypte in hun streven naar vrijheid of kiezen we opnieuw voor ons eigen belang? Geloven we in onze eigen democratische waarden of steunen we een regime dat de bevolking onderdrukt? Het Westen heeft het handhaven van stabiliteit in Egypte en andere Arabische landen gebruikt om de eigen belangen veilig te stellen.

„In Tunesië was Ben Ali 24 jaar aan de macht, Moebarak in Egypte 30 jaar, Assad in Syrië 40 jaar. Die stabiliteit stelde onze economische belangen veilig, waaronder onze olie. Dat dit ten koste ging van de mensenrechten, heeft ons weinig geïnteresseerd. Dankzij de gebeurtenissen in Egypte wordt dit pijnlijk duidelijk. Nu zit het Westen klem. De keuze is: handhaven we de status quo of steunen we het recht op zelfbeschikking van een volk?”

Gerard de Korte: „Je kunt je afvragen wat de drijfveren van het Westen zijn geweest om de dictator Moebarak zolang te steunen. Egypte is een seculiere staat, met een gematigde houding ten opzichte van Israël.
„Hoe langer ik me verdiep in internationale politiek, hoe terughoudender ik word om er iets over te zeggen. In de micro-ethiek is vaak duidelijk wat goed is en wat kwaad. In de internationale politiek gaat het vaak om het tolereren van het ene, mindere, kwaad om een groter kwaad te voorkomen. Het zou kunnen dat het Westen Moebaraks dictatuur in Egypte steunde om te voorkomen dat er, bijvoorbeeld, een regime komt met minder godsdienstvrijheid. De praktijk is weerbarstig: internationale steun voor democratie vervalt wanneer de verkiezingen onwelgevallig uitpakken. Ooit grepen Frankrijk en Engeland in Egypte in, om zo de vrije doorgang door het Suezkanaal te garanderen. Zo’n vorm van ingrijpen is nu ondenkbaar. Je kunt dat winst noemen.”

Met de steun aan dictatoriale regimes in het Midden-Oosten heeft het Westen bijgedragen aan de radicalisering van Arabische bewegingen, meent Kalsky. „Neem het Moslimbroederschap. Die heeft een liberale kant en een extreme kant, is niet één geheel. We maken die Broederschap tot de vijand, door die extreme kant uit te vergroten. Zo ondermijnen we juist de liberale krachten ervan en verstevigen we de fundamentalistische tak.”

Wat betekent dit concreet als het gaat om de internationale politiek?
Kalsky: „Democratie is geen exportartikel. De bevolking van Egypte heeft het recht zelf te bepalen hoe zij het land wil inrichten, welke overgangsregering er komt. Het is belangrijk dat het Westen steun betuigt aan de mensen die moed tonen om voor hun vrijheid te strijden. Het Westen moet een bondgenoot zijn in de strijd voor de vrijheid. Dat betekent ook het loslaten van oude vijandbeelden. Kijk naar het Tahrir-plein: daar vormden de kopten een kring rond de moslims, om ze te beschermen tegen de aanhangers van Moebarak. En de kopten zelf mochten openlijk op het plein bidden. Dat is uniek. Er ontstaan nieuwe verbindingen, de Facebook- en Twittergeneratie houdt het oude systeem met de oude vijandbeelden niet langer in stand. Ik vind deze ontwikkelingen heel spannend, opwindend. We zien een nieuwe Arabische wereld, die bondgenoot is in het zoeken naar vrijheid.”

De Korte: „Er is altijd spanning tussen de economische belangen en waarden als rechtvaardigheid en mensenrechten. Je ziet dat naast de VN ook grote naties als de VS of China invloed willen uitoefenen. Cynische waarnemers zeggen dan dat economische belangen de doorslag geven. Het Westen heeft onder de bondgenoten ook landen waar geen Bijbel of kruisje binnengebracht mag worden.
„Toch is ook internationaal recht een drijfveer voor handelen. Ik zie het als een van de taken van de kerk om de niet-economische dimensie op de agenda van de internationale politiek te houden. En op de agenda van grote bedrijven. De ervaring leert dat de top van grote bedrijven als Shell gevoelig is voor het verlangen naar maatschappelijk verantwoord ondernemen.”

Eigenlijk, vindt Kalsky, moet het Westen toegeven dat ze uit eigenbelang dictatoriale regimes gesteund heeft. „Maar uiteindelijk gaat het niet om zo’n verklaring. Het gaat niet om ons, maar om de mensen daar die, net als iedereen, in zekerheid willen leven, het beste voor hun kinderen willen, vrede en vrijheid. Die moeten we ondersteunen. En niet ingrijpen om de ene pion te vervangen door een andere.”
De Korte: „Ik kan en wil de vraag niet beantwoorden of de VN moeten ingrijpen. In de VN zitten ook onfrisse regimes. Als je ziet welke landen lid zijn van de VN-mensenrechtencommissie, word je erg nuchter.
„Het enige dat overblijft is de boodschap te verkondigen nooit cynisch te worden. Verder meen ik dat de kerk overal ter wereld de christenen in de eigen regering moet aansporen om in het buitenlandse beleid meer mee te laten wegen dan economische belangen alleen.”

Manuela Kalsky, ernstig: „De geloofwaardigheid van het Westen en van de democratie staat op het spel. Nu wordt duidelijk waar het ons echt om gaat: om vrijheid en democratische rechten, of om het veiligstellen van ons eigen belang.”
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721