Bron: Trouw, door ERIK BORGMAN − 02/05/14, 00:00

Twee godgeleerden reageren op de actualiteit: volgens de AIVD hebben twee Nederlandse moslims aanslagen gepleegd in Irak en Syrië. Wilders schokt de gemoederen met zijn 'minder Marokkanen'. Komt het ooit nog goed met de integratie ?

We moeten opnieuw nadenken over het concept van integratie. We gaan er te vanzelfsprekend van uit dat integratie betekent dat bewoners van een land een cultuur moeten delen, omdat alleen dan een samenleving goed zou kunnen functioneren. Maar juist dat soort integratie blijkt steeds moeilijker te verwezenlijken.



Hoe moeten we daarmee omgaan? Ik denk dat we onze fixatie op die vorm van integratie moeten opgeven. We moeten leren het bestaan van anderen met andere gewoonten en ideeën te accepteren, zelfs als we die gewoonten niet leuk vinden en we bovendien goed kunnen beredeneren waarom niet. Echte verschillen horen bij een samenleving. We moeten niet langer streven naar een cultuur waarin die verschillen niet meer bestaan.

Natuurlijk zijn er grenzen. Tegen geweld moet consequent worden opgetreden. Maar dat is alleen geloofwaardig als verder het recht van mensen wordt gerespecteerd om hun leven volgens hun eigen overtuiging vorm te geven. Dat behoort tot de fundamentele mensenrechten. In beginsel mogen mensen er ook naar streven zoveel mogelijk bij leden van de eigen groep te wonen. Dat geldt voor Marokkanen, voor Duindorpers en voor reformatorische christenen. Dit streven botst soms met het overheidsbeleid. In Duindorp bouwde de gemeente Den Haag dure huizen, met de expliciete bedoeling rijken van buitenaf aan te trekken. De oorspronkelijke bewoners voelden zich als 'tokkies' behandeld en zijn daar boos over. Logisch. Vervolgens projecteren zij hun boosheid over het overheidsbeleid op de nieuwkomers, ook nieuwkomers uit andere culturen, en sommigen keren zich tegen hen. Dat laatste is onacceptabel, iedereen dient gerespecteerd te worden.

Het is waarschijnlijk niet te vermijden dat mensen het gevoel krijgen dat de integratie is mislukt als er berichten zijn over Nederlandse moslims die in Syrië en Irak zelfmoordaanslagen plegen. Of als er op internet een foto staat van een Nederlandse moslim die in Syrië een afgehouwen mensenhoofd aan de haren optilt. Maar we moeten eraan vasthouden dat een etnische of religieuze groep niet kan worden beoordeeld op extremismen. En dat we al helemaal personen niet kunnen beoordelen op basis van de groep waartoe die behoort.

Het zou goed zijn als we ons zouden inspannen van de realiteit uit te gaan en niet van een fantasiebeeld, dat ons wijsmaakt dat alle kwaad niet bij ons thuishoort en van buitenaf komt. We leven niet in een afgezonderd deel van de wereld. We zijn een deel van de boze grote wereld. Ook in Nederland is er georganiseerde misdaad en mensenhandel. We leven altijd ook te midden van het kwaad, sterker nog, het kwaad zit ook in onszelf.

Integratieproblemen zullen er altijd zijn. Een samenleving is een doorgaand proces van integreren en desintegreren. Er komen altijd mensen in de marge terecht. Die hebben dan extra steun nodig: we moeten de gevolgen verzachten en elkaars lot mede dragen. Er is geen economie denkbaar waarin mensen die daar het slechtst tegen bestand zijn, nooit hun baan verliezen. Ook de grote mondiale migratie kun je niet tegenhouden. We hebben daar misschien niet om gevraagd, maar het is wel onze situatie. In die situatie moeten we ons inzetten voor elkaar en voor onszelf het goede bevorderen en het kwade bestrijden."

Erik Borgman is hoogleraar theologie aan de Universiteit van Tilburg

Creëer niet je eigen vijand. Die boodschap zou ik iedereen willen meegeven die een verantwoordelijke positie inneemt in de samenleving, autochtoon of allochtoon, maakt niet uit. Mensen etiketteren als moslim of Pool of mof helpt ons niet verder.

Noem anderen niet meteen racisten. Pas een beetje op met labels als salafisten en PVV'er.

Die algemene uitspraken verdelen onze samenleving op een gevaarlijke manier in wij-zij. Heb het niet over 'het salafisme', maar laat de nuances zien die er ook in die stroming van de 'ware islam' bestaan. Je lost problemen rond integratie echt niet op met etiketten. Daarvoor zijn ze veel te ingewikkeld. Vaak zijn ze verweven met sociaal-economische en etnisch-culturele problemen. Juist die ondoorzichtigheid maakt mensen bang. En die angst brengt ze er weer toe elkaar een etiket op te plakken, zodat we nog verder van huis zijn. Labelen maakt meer kapot dan je lief is. In plaats van groepen tegen elkaar op te zetten, moeten we streven naar een samenleving die mensen met elkaar verbindt.

Ik weet uit ervaring hoe hard etiketteren kan aankomen. Begin jaren tachtig kwam ik naar Nederland. De sfeer was toen nog behoorlijk anti-Duits. Er zaten geregeld deuken in mijn Duitse auto en in gezelschap hadden mensen het, waar ik bij was, zonder gêne over de 'moffen'. Zo'n scheldwoord is zeer pijnlijk. Je familie en je vrienden in Duitsland - allemaal moffen. Ik kan dat wel relativeren, anders zou ik misschien ook hebben gedacht: moet ik loyaal zijn met jullie, jullie kunnen me wat. Er dreigt dan een self fulfilling prophecy, mensen gaan zich gedragen naar het beeld dat van hen gemaakt wordt. Dat is les 1 in de psychologie. Met zo'n 'minder, minder,' van Wilders drijf je mensen in het nauw. Het is schadelijk voor de sociale cohesie. Je werkt daarmee zelf de problemen in de hand.

Het probleem is de steeds grotere bereidheid geweld te gebruiken, met als uiterste consequentie je eigen leven ervoor op te offeren. Uit een onderzoek in Duitsland blijkt dat politiek geweld daar, van links en van rechts, in 2013 met 15 procent is toegenomen. Het is ook gericht tegen asielzoekers. De vraag is waar die grotere bereidheid tot geweld vandaan komt. We moeten die conflicten niet meteen een etniciteit-etiket aanhangen. Volgens dat Duitse onderzoek spelen armoede en werkloosheid een grote rol. Geweld is niet zo zeer een religieus, maar vooral een sociaal en economisch probleem. Jongeren hebben eigenwaarde nodig en een toekomstvisioen.

Gebruik van geweld blijkt ook veel met ideeën over mannelijkheid te maken te hebben - machogedrag. Het is een feit dat vooral mannen tot gewelddaden bereid zijn. Zij gaan mee vechten in Syrië. Er gaan ook vrouwen daarheen, maar dan vooral om de seksuele behoeften van de jihadstrijders te bevredigen. Het is een trieste vertoning van rolpatronen. Als jonge mannen economisch en sociaal niet slagen, dan dreigt het gevaar dat sommigen zich op een gewelddadige manier manifesteren. En we weten hoe hoog de werkloosheid onder jonge allochtonen is.

Maar we moeten vooral beter leren omgaan met diversiteit, en ons denken en doen daarop afstemmen. Laten we stoppen met wederzijds verketteren. Als je mensen systematisch basht, dan slaan ze een keer terug."

Manuela Kalsky bekleedt aan de VU de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor theologie en samenleving en is directeur van het Dominicaans studiecentrum.

In de Haagse volkswijk Duindorp botert het niet altijd tussen de oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers.

primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721