BRON: Trouw: Theologisch Elftal, door Gerrit-Jan Kleinjan − 12/12/14, 21:30

© reuters. Een lid van IS in Irak.

Wat te doen met terugkerende Syriëgangers? Moeten ze hard worden aangepakt? Of is een zachte hand beter? Over die vraag buigen Manuele Kalsky en Wim van Vlastuin zich deze week in de rubriek 'theologisch elftal'.

  • © Trouw.

'Geweld lokt alleen maar geweld uit'
Manuela Kalsky, bekleedt aan de Vrije Universiteit de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor theologie en samenleving: "Laatst merkte ik bij een lezing dat het bijna not done is om je af te vragen waarom jonge mensen die in Nederland zijn geboren en opgegroeid naar Syrië gaan om te vechten. Het is verwerpelijk wat ze doen, meer mag je er niet over zeggen.

Wat ik mis, is de wil om erachter te komen waarom dit gebeurt. Ik vind dat onze samenleving hier moreel faalt. Wat heeft gemaakt dat ze dit doen? Waarom zijn ze hier weggegaan? Waarom keren ze terug? Het enige antwoord dat je hoort, is een gewelddadig antwoord: zwaar straffen en zonodig het ontnemen van de nationaliteit. Helpt dat? Geweld lokt alleen maar geweld uit. Dat mechanisme moet je juist doorbreken.

Het met geweld reageren op geweld is in mijn ogen een teken van de onzekerheid waarmee onze samenleving sinds 11 september 2001 te maken heeft. We dachten dat religieus gemotiveerde gewelddadigheden in een moderne samenleving niet meer mogelijk zouden zijn. De invloed van religie zou langzaam verdwijnen, was de gedachte. Nu dat niet zo blijkt te zijn, is het antwoord repressie. Een defensieve houding. Willen begrijpen wat er gaande is, is niet populair."

Wijsheid of naïviteit?
Kalsky: "We nemen de waarden waar we kortgeleden nog zo trots op waren - openheid, tolerantie, gastvrijheid - niet meer serieus. Het lijkt alsof we vergeten zijn uit welke rijke traditie we kunnen putten. Een traditie die gevormd is door het humanisme, de Verlichting, het christendom. We verloochenen dit erfgoed. Uit angst verkopen we onze ziel. Daar maak ik me wel zorgen om. Je vijanden liefhebben - is dat werkelijk naïviteit, of is dit de wijsheid die we nodig hebben om de spiraal van geweld te doorbreken?

In de Bijbel vinden we tal van verhalen die een diepe wijsheid met zich mee dragen. In het geval van terugkerende Syriëgangers moet ik denken aan het verhaal van de verloren zoon. Als de weggelopen zoon terugkeert, besluit de vader feest te vieren in zijn huis, dit tot groot onbegrip van de andere familieleden. Dit verhaal wil ons duidelijk maken dat je mensen niet moet verstoten, ook al hebben ze kwaad gedaan, maar juist moet proberen te begrijpen. Bij die terugkeer moet iedereen betrokken worden, ook omstanders. Vandaar dat feest voor iedereen, dat een beeld is voor het huis dat onze samenleving is en waar we het met elkaar zullen moeten redden.

Iedereen verdient een tweede kans, maar dat betekent geen 'goedkope genade', om een theologisch begrip te gebruiken. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn gedragingen. Heb je gemoord, dan verdien je daarvoor straf. Toon je geen berouw en blijf je haatzaaien tegen onze rechtsstaat,valt je straf hoger uit.

Maar het lijkt me zinnig om een straf te kiezen die dat gedrag verandert. Een verblijf in de gevangenis maakt mensen zelden beter. Ik ben voorstander van een deradicaliseringsprogramma. Hiermee spreek je Syriëgangers als individu aan. Bij zo'n aanpak moet je onder ogen zien wat je hebt gedaan. Terugkeer en vergeving is pas volledig mogelijk, als mensen persoonlijk tot het inzicht zijn gekomen wat ze hebben aangericht."

  • © Trouw.

'Je kunt alleen maar veranderen als je inziet waarmee je bezig bent'
Wim van Vlastuin, rector van het Hersteld Hervormd Seminarie aan de Vrije Universiteit en doceert systematische theologie: "Echte vergeving functioneert alleen als er sprake is van berouw. Anders kun je wel vergevingsgezind zijn, maar kun je het niet effectueren. In de christelijke theologie en de kerken heeft vergeving niet alleen betrekking op de relatie tussen God en mensen (God vergeeft zonden als mensen berouw tonen) maar ook op mensen onderling. Het gaat over noties die horen bij het aangaan en hebben van relaties. Dit basisinzicht lijkt me ook een goede basis voor het publieke leven.

Nederland heeft te maken met enkele tientallen terugkerende Syriëgangers. Barmhartigheid en vergevingsgezindheid moeten wat mij betreft een grondhouding zijn, maar dat betekent niet dat het goedkoop te verkrijgen is. Zo van: 'Hé, mooi dat jullie terug zijn, ga maar weer je gang'. Wordt bewezen dat Nederlandse Syriëgangers zich hebben schuldig gemaakt aan het onthoofden van anderen, dan moeten ze uiteraard strafrechtelijk vervolgd worden. Ook denk ik dat bij iedereen die terugkeert intensieve begeleiding nodig is. Dat vergt enige organisatie, maar daarvoor is het probleem serieus genoeg.

Meer nog dan een psycholoog, zie ik daarbij ook een rol voor een vaderlijk, wijs figuur. Ik kan me voorstellen dat het traject wordt afgesloten met een 'verklaring van berouw', waarin iemand verwoordt dat hij of zij fout is geweest en zich voorneemt te breken met het radicale gedachtengoed. Je kunt immers alleen maar veranderen als je inziet waarmee je bezig bent. Als iemand echt berouw heeft, zal hij zijn straf ook dragen. Die voelt dan als verdiend."

Tegenreactie
Van Vlastuin: "Misschien ben ik te optimistisch, maar ik denk dat dit de beste manier is om de orde te herstellen. Natuurlijk, ik snap best dat je eerste reactie de wens is om hard te straffen en geen mededogen te kennen. Wat Syriëgangers doen, is immers niet niks. Ik zie dat toch als een primaire en emotionele tegenreactie. Gebeurt er iets ergs, dan is de eerste impuls van iedereen om hard op te treden. Ga je even nadenken, dan zie je dat het probleem toch een stuk complexer is.

Ik denk dat een samenleving barmhartigheid nooit mag vergeten, ook niet in dit soort gevallen. Barmhartigheid en gerechtigheid gaan hand in hand. Zonder barmhartigheid geen rechtvaardigheid en andersom. Vergeving is in het christendom belangrijk, het is een centraal woord als het gaat om verstoorde relaties. Waarom is vergeving zo belangrijk? Vergeving betekent dat er een nieuwe positie mogelijk is, het is de doorbraak van een negatief proces. Vergeef je, dan ruim je puin op. Het is de keerzijde van berouw. Beide partijen krijgen de mogelijkheid om een nieuwe positie in te nemen. Zolang je niet vergeeft en geen berouw toont, blijf je zitten met een negatieve attitude."

primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721