TEKST EILDERT MULDER − 06/09/13, 00:00
Elke maand sterven 5000 Syriërs door conventionele wapens. De wereld verroerde jaren geen vin maar staat nu op zijn kop omdat er gifgas is gebruikt. Vanwaar die chronische onverschilligheid en ineens die opwinding?
 
Allereerst wil ik een oproep doen aan de Nederlandse regering om meer vluchtelingen uit Syrië op te nemen. Syriërs die hier al verblijven moeten een permanente verblijfsvergunning krijgen. In Zweden is dat al gebeurd.
Assad heeft alle internationale afspraken aan zijn laars gelapt. Honderdduizend mensen zijn omgekomen, twee miljoen zijn het land ontvlucht. En met de inzet van massavernietigingswapens is een volgende grens gepasseerd. Conventionele wapens zijn ook afschuwelijk. Voor de doden maakt het niet meer uit met welk wapen ze zijn omgebracht. Maar voor de mensen die leven is er wel een verschil. Tegen gifgas is geen verzet mogelijk, het doodt iedereen: kinderen, soldaten, ouderen, gewone burgers. Denk even aan de gifgasaanval in de metro van Tokio in 1995.

Maar deze afschuwelijke misdaad met geweld beantwoorden lost niets op. De gevolgen zijn niet te overzien. Ook weten we niet zeker wie de gasaanval heeft uitgevoerd: Assad of de oppositie? Het zijn weer onschuldige burgers die het slachtoffer worden van een Amerikaanse aanval. Ik herinner me de tachtigste verjaardag van mijn vader, in maart 2003. Zijn broers en zussen waren op bezoek. Mijn familie komt oorspronkelijk uit Oost-Pruisen. In de winter van 1944 moesten ze vluchten voor de Russische opmars. Ze hebben vreselijke dingen meegemaakt. Allemaal waren ze fel tegen de Amerikaanse inval in Irak. Zij wisten wat oorlog is en wat vluchten betekent.
Bestaan er nog wel universele mensenrechten? Het is veelzeggend dat de Verenigde Naties niet op één lijn kunnen komen, terwijl in Syrië deze rechten en internationale afspraken over die rechten continu worden geschonden. Er zijn zo veel verschillende visies en machtsbelangen.

Het lukt niet één visie dwingend op te leggen aan de ander. We zijn er, ook na de Arabische Lente, wel achter gekomen dat democratie geen exportartikel is dat overal op dezelfde manier werkt. Dé democratie bestaat net zo min als dé islam. Er hoort altijd een context bij. Die moet je leren kennen. Dat kan alleen als je veel met elkaar praat, vertrouwen opbouwt en kennis opdoet. En je moet durven toegeven dat je er zelf ook nog niet bent. Kijk hoe wij hier met statenloze vluchtelingen omgaan. Onschuldige mensen worden opgesloten alsof zij een misdaad hebben begaan.
Ik ben het eens met paus Franciscus. Die zegt dat er meer dialoog nodig is. Het lijkt misschien soft maar een goed gesprek voeren is reuze moeilijk. Hoe zie je de ander? Waarom reageert hij zoals hij doet? Wederzijds wantrouwen kun je afbouwen door ontmoeting. Dan ontstaat er een opening om het wij/zij-denken te doorbreken.

Ik kom net terug van een conferentie in Dresden. De vreedzame revolutie die daar in 1989 heeft plaatsgevonden blijft ongelooflijk. Het had ook mis kunnen gaan, maar we kenden de context beter. In Afghanistan, Syrië en Irak zijn enorme inschattingsfouten gemaakt. Dat duidt erop dat we elkaar niet kennen. En daarom zitten we nu in deze afschuwelijke patstelling.
Natuurlijk moet de gifgasaanval worden veroordeeld. Dat is belangrijk voor de toekomst. En we moeten alles doen wat we buiten oorlogvoering kunnen doen. En verder is het afwachten wat de Amerikanen doen."
Manuela Kalsky is hoogleraar en bekleedt aan de VU de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving

Het is raar en ook schrijnend dat we de mensen die zijn omgekomen door chemische wapens blijkbaar belangrijker vinden dan de honderdduizend andere dode Syriërs. Maar een gifgasaanval schendt een expliciet internationaal verbod. We hebben ooit afgesproken dat het gebruik van chemische wapens verboden is. En op zich is het goed dat we ervan uitgaan dat ingrijpen alleen kan als er een legitieme grondslag voor is. Het recente verleden heeft duidelijk gemaakt dat legitimiteit belangrijk is. We zijn niet gebaat bij nog meer internationale anarchie, waarin landen of partijen menen op grond van goede bedoelingen de soevereiniteit van andere landen te kunnen schenden.

Als echter alle nadruk op legitimiteit komt te liggen, dreigt de vraag te verdwijnen of een militaire operatie in Syrië op dit moment wel zinvol is. Legitimiteit voorkomt willekeur en dat is goed. Maar het is niet goed dat vervolgens de vraag verdwijnt of ingrijpen volgens de criteria voor rechtvaardige oorlog rechtmatig is: is het ingrijpen proportioneel, maakt het niet te veel onschuldige slachtoffers, schept het mogelijkheden voor een beter leven?
Ingrijpen geeft het prettige gevoel dat wij de wereld kunnen beïnvloeden. Vanuit de Amerikaanse politiek hoor je nu: 'We moeten laten zien dat Amerika niet met zich laat spotten'. Maar het criterium zou moeten zijn: wordt de Syrische bevolking beter van een militair ingrijpen? Hoe kunnen wij deze mensen helpen om zelf weer de dragers van hun eigen lot te worden?

Het soort maatregelen dat nu bediscussieerd wordt, staat los van de situatie op de grond. We proberen op abstracte wijze 'de orde' te herstellen, maar het gaat om echte levens van echte mensen. Die blijven buiten beeld. Relevante feiten worden niet gezien. Een voorbeeld van de rampzalige gevolgen van gebrek aan inzicht in de situatie: door het Amerikaanse gewapende optreden na 11 september 2001 is de positie van christenen in het Midden-Oosten ernstig verslechterd. Daar is ook toen voor gewaarschuwd, maar er is niets mee gedaan, want er moest en zou worden ingegrepen. Maar als dat dan nodig was, hadden we maatregelen moeten nemen om de schade voor christenen te beperken.

In plaats van het rechtzetten van een schending van afspraken zou een andere vraag centraal moeten staan: hoe kunnen we bijdragen aan de toekomst van Syrië, aan een menswaardig bestaan van de mensen daar? Wij willen een wantoestand graag koste wat kost veranderen. Maar het is maar de vraag of dat ook de eerste prioriteit is van de mensen op de grond. Die hunkeren er vaak evenzeer naar dat de internationale gemeenschap hun lot ziet en ter kennis neemt. Ze willen niet alleen worden gelaten.
We zouden in de internationale politiek veel meer gericht moeten zijn op het cultiveren van betrokkenheid: mensen hier die uitdrukking geven aan hun verbondenheid met mensen daar, mensen daar die zich gesteund weten door betrokkenheid van mensen hier. Paus Franciscus heeft katholieken en niet-katholieken opgeroepen komende zaterdag van 19.00 uur tot 24.00 uur voor Syrië te vasten en te bidden. Volgens mij is zo'n uiting van verbondenheid uitermate belangrijk.
Erik Borgman is hoogleraar theologie aan de Universiteit van Tilburg

Na de gifgasaanval in Syrië. Manuela Kalsky: 'We weten niet wie de aanval heeft uitgevoerd: Assad of de oppositie? Van een Amerikaanse aanval worden weer onschuldige burgers het slachtoffer.'
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721