God is dood. Allang. Zeggen ze. Neemt niet weg dat we stiekem blijven geloven. Want we kunnen niet anders. Daarom hebben we God herdoopt tot Mysterie. Tot Geheim. Tot Iets. Alleen de persoonlijke God, die lijkt dood te blijven. Wat betekent dit?
Gesprek naar aanleiding van stellingen. Aflevering 5: theologe Manuela Kalsky
Wind onder de vleugels Zonder persoonlijke God is vloeken hooguit je hart luchten.
 
,,Ik heb geen behoefte om te vloeken. En al helemaal niet tegen God. Er is namelijk voor mij geen God die de wereld van buitenaf bestiert en verantwoordelijk gehouden kan worden voor mijn eigen tekortkomingen of voor ellende die mij overkomt. Als kind vond ik het prettig te ervaren dat er een God was die me ’s nachts een paar engeltjes zond als ik daar om bad. Ik voelde me geborgen en met zorg omgeven, maar ik heb me nooit afgevraagd of deze God een persoon was.’’
Wat was Hij dan?    
,,In elk geval was Hij geen straffende God, geen God die je moest vrezen. Ik had ook niet het Godsbeeld van Michelangelo, een oude man met witte baard, zwevend in de hemel. God was God en die was er gewoon. Mijn ouders werkten beiden in onze kruidenierszaak en ik ben mede opgevoed door een tante.
Zij was zeer gelovig en bracht mij bij dat God een zorgzame en ondersteunende kracht in je leven is, die troost biedt op de momenten dat je leven niet verloopt zoals je hoopt. Elke keer als ik het lied ‘You Are the Wind Beneath My Wings’ van de zangeres Bette Midler hoor, denk ik: zo is God.
Een vuur dat je in de nacht de weg wijst, een wolk die  overdag voor je uit trekt, de wind onder je vleugels die je laat vliegen.
Die God is geen persoon.
            ,,Nee, en zeker geen uitsluitend mannelijke. De filosofe en theologe Mary Daly heeft ooit gezegd: If God is male, male is God. Daarmee legde zij de vanzelfsprekende verbinding tussen het mannelijke en het goddelijke bloot en de machtsfactoren die daarachter schuilgaan.’’
U bedoelt dat de taal de God maakt?
            ,,Ja. Als je God altijd HEER en Hij noemt, verbind je God eenzijdig met man-zijn. Hoe dominant dit godsbeeld is, werd tijdens de discussie over de vertaling van de godsnaam in de Nieuwe Bijbelvertaling weer duidelijk. Samen met andere supervisoren van de Nieuwe Bijbelvertaling heb ik ervoor gepleit een andere naam voor God te kiezen. Eentje die sekseneutraal is en die meer ruimte biedt aan de verscheidenheid van namen voor God. Een verscheidenheid die je ook in de bijbel vindt. Na een lange discussie heeft men uiteindelijk toch gekozen voor de HEER.’’
Daar wil men geen afstand van doen.
            ,,Daar kan men blijkbaar emotioneel geen afstand meer van doen.’’
Is dat erg?
,,Ja. De HEER is een gesneden beeld geworden. Willens en wetens overtreedt men daarmee het beeldverbod uit het eerste testament.’’
Wat te doen?
            ,,God is voor de mens een niet te begrijpen geheim. Misschien moeten we ons dat opnieuw herinneren. Laten we God in de toekomst met een sterretje schrijven, zodat iedereen weet: deze G*d is groter dan de namen die wij eraan geven.’’
U zou nog liever zien dat God Geheim wordt genoemd?
            ,,Ja, bijvoorbeeld. Alle beelden schieten tekort om God te omschrijven.’’
U kunt wel een persoonlijke relatie onderhouden met iets onpersoonlijks?
            ,,Geen enkel probleem.’’
Met een dier is een relatie te onderhouden maar met een ding.
            ,,Dit geheim is geen ding! De theoloog Paul Tillich (1886-1965) heeft God omschreven als ‘de grond van het bestaan’, als het geheim van het diepste van ons leven. In die omschrijving kan ik me goed vinden. God is een kracht die in de wereld is, maar er niet mee samenvalt.’’ 
Een dergelijke God hoef je nooit te vervloeken?
,,Nee. Die dragende kracht is niet verantwoordelijk voor wat er met mij in de wereld gebeurt. Hoe kan het dat uitgerekend ík een ziekte krijg, en een ander niet? Die vraag is misschien begrijpelijk maar niet te beantwoorden en dus zinloos.’’
 
Bidden tot een groot geheim is altijd een monoloog
,,Wat impliceert deze stelling? Dat een monoloog slecht is? Dat een monoloog niet recht in de leer is en niet mag?’’
Van mij mag alles.
            ,,In de christelijke traditie bid je tot God als een tegenover. Het gebed zou dan een dialoog zijn, omdat God op een of andere manier antwoordt. Maar de schreeuw, een woedeuitbarsting, een jammerklacht van een mens kan eveneens een gebed zijn. Ook de vormen van bidden zijn aan transformatie onderhevig. Ons godsbeeld, onze manier van kerk-zijn, en ook onze manier van bidden veranderen. Alleen dan zegt God mensen nog iets in deze tijd. Mij maakt het niet uit of je je gebed een monoloog of dialoog noemt. De vraag of en hoe mensen bidden vind ik interessanter.’’
Bidt u? En zo ja tot wie?
,,Ja, ik bid. Niet tot iemand. Ik kan bidden tot het geheim van ons bestaan. Mijn gebed is eerder meditatie.  
Ik ken veel vrouwen voor wie hetzelfde geldt. Zij bidden niet meer tot een God de Vader. Dat beeld ligt voor hen in duigen. Zij zoeken naar nieuwe beelden voor God en bidden dan tot de Bron van Leven of de Heilige Wijsheid. Soms bidden vrouwen ook bewust tot vrouwelijke voorstellingen van God – moeder, zuster, vriendin. Of ze bidden zonder woorden, omdat bijpassende beelden ontbreken.’’
Kun je bidden zonder woorden?
,,Ja. Door te zwijgen, door in stilte te zitten. Sommigen doen dat door middel van sacrale dans. De uitvoering van die dans kan een gebed zonder woorden zijn.’’
U bidt dansend?
            ,,Nee.’’
Hoe dan wel?
            ,,Ik bid in stilte.’’
Dan ben je toch voornamelijk aan het vechten tegen opdringerige gedachtes?  
            ,,Nee, dat heb ik bij yoga afgeleerd. Bidden kan vertoeven zijn in een ruimte van God.’’
In een kerk?
            ,,Dat kan, maar hoeft niet. Ik bedoel nu de ruimte die jezelf maakt voor God. In de mystieke traditie bestaat deze gedachte al heel lang. En in die ruimte leg ik van alles voor aan –‘’
Aan?
            ,,Het geheim. Het gaat er niet om meer te willen begrijpen van dit geheim. Het gaat erom meer te weten te komen hoe mensen deze transcendente werkelijkheid ervaren. Welke rol speelt ze in hun leven, wat zien zij als heil en onheil en welke richting geeft dat aan hun leven?’’
Waarom zijn die vragen belangrijk?
            ,,Alles wat wij over God zeggen, zegt iets over de menselijke ervaring van God. Dat heeft de Duitse filosoof Schleiermacher al gezegd. Het gaat om de relatie die mensen tot dit geheim van het leven hebben en om het communiceren van deze ervaringen. Ook met mensen van andere religieuze tradities. Daarbij is het belangrijk de verscheidenheid aan voorstellingen van God toe te laten. Niet God beperken tot een eenzijdig mannelijk beeld, maar ruimte scheppen voor een veelheid aan beelden. Ik vind dat een verademing. Daarom zou ik aan deze stellingen de stelling willen toevoegen: ‘Het zou een zegen zijn als God als persoon verdwijnt.’

door Peter Henk Steenhuis
primi sui motori con e-max

Contact

DSTS / Project W!J
Nieuwe Herengracht 18
1018 DP Amsterdam

Secretariaat:
mw Heleen Ransijn:

Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
+31 (0)20-6235 721